German
English
Turkish
French
Italian
Spanish
Russian
Indonesian
Urdu
Arabic
Persian

:پرسش 109

«آیا از تفتیش عقاید هم می توان به عنوان نمونه ای از تسامح مسیحی و عشق به صلح و آرامش نام برد؟» (ت.)

 

پاسخ: در پاسخ به این پرسش از مجلد دوم از کتاب تعلیمات دینی کاتولیکی برای بزرگسالان، «زندگی برمبنای ایمان»، منتشره از سوی شورای اسقفان آلمان (فرایبورگ ایم برایسگاو، هردر، 1995، صفحه 204-202)، نقل قول آورده ام.

«سواستفاده از قدرت به نام خداوند»

ناپسندترین شکل از بی احترامی به نام خدا و سوءاستفاده از نام خدا، بهره جویی از خشونت نابجا «به نام خدا»  است. در طول تاریخ، تحت لوای نام خدا، امور خوفناکی صورت گرفته است. در کلیسا نیز در طول تاریخ بارها، وسوسه قدرت بر افراد غلبه کرده است. بر این اساس، تا زمانه ما که در آن کلیسا، در زمینه حقوق بشر شکوه سرمی دهد، باری بر دوش گذشته کلیسا قرار دارد که با دوران تفتیش عقاید ارتباط دارد. 

تفتیش عقاید، بیشتر از هر عنصر دیگری در تاریخ کلیسا مورد سوءتفاهم و نیز بیشتر از هر مضمون دیگری مورد سوءاستفاده است. معنا و مفهوم اولیه و ابتدایی این نهاد این بود که یگانگی ایمان را از تهدیدهای جدی از سوی جنبش های ایمان ستیز، افراطی و سرکوبگر در امان نگاه دارد، جنبش هایی که در قرون وسطی، ازجمله در میان کاتاریست ها، به تأسیس کلیساهای مخالف و فرعی انجامید. در سال 1184، با توجه به درک زمانه از سردمداری روحانی و دنیوی، میان پاپ لوسیوس سوم و قیصر فریدریش اول (بارباروسا)، توافقی در زمینه تعقیب کافران صورت گرفت. سران کلیسا این وظیفه را یافتند که درباره بزهکاری های احتمالی (ارتداد) تحقیقاتی به عمل آورند و آن را محکوم سازند(inquisitio) ؛ در همان حال، سردرمداران دنیوی مسئول اجرای احکام بودند. سردمداران دنیوی که خود را محافظان کلیسا تصور می کردند و طرد دین مسیحیت را تهدیدی برای جامعه مسیحی (res publica Christiana)  می پنداشتند، به تعقیب مرتدان در حجمی گسترده، علاقه ای مفرط داشتند و در زمانی که در پی آمد، کلیسا را به بسط و گسترش تفتیش عقاید ناگزیر ساختند. الهیات شناسان برجسته ای نظیر توماس آکوئین (1274-1225) برای نمونه در اثر کلیدی خود به نام Summa Theologica، توجیهاتی الهیات شناختی برای تعقیب و اعدام مرتدانِ سرسخت ارائه دادند (ر.ک. Summa TheologicaII II q.11,art.3 ).

تفتیش عقاید در عصری که در پی آمد در کشورهای گوناگون از سوی نهادهای مسئولِ گوناگون و به شیوه هایی بسیار متفاوت به اجراء گذاشته شد. از سده 15 تا سده 18، در کنار مدافعان سرسخت و متعصب این امر، مخالفان بسیار پرشورِ سوءاستفاده از تفتیش عقاید نیز یافت می شد، بویژه در امر تعقیب ساحره گان که بعدها رخ داد (برای نمونه فریدریش اشپه از فرقه ژزوئیت ها [1635/1591]).

نکته غم انگیز در تفتیش عقاید در این است که اندیشه آن زمان، هنوز فاقد آن تسامحی بود که امروزه امری بدیهی تلقی می شود، این که نیت اولیه مربوط به یک نهاد انتظامی و قانونی در کام            افراط گری ها و جنونی دسته جمعی به بیراهه کشیده می شود و مورد سوءاستفاده قرار می گیرد و این که سرانجام تلاش های نیروهایی که – همانند تفتیش عقاید در اسپانیا – مخالف جنون تعقیب جادوگران بودند، نتوانست به میزان کافی کارساز باشد. با برچیده شدن بساط تفتیش عقاید (در پرتقال تازه در سال 1821 و در اسپانیا تازه در سال 1834...) فصلی به پایان می رسد که کلیسا را تا به امروز به سوءاستفاده از قدرت به نام خداوند متهم می سازد.

حتی گونه ای ارزیابی تاریخی متفاوت و تخصصی درباره گذشته نیز نمی تواند دست داشتن مسیحیان در سوءاستفاده از قدرت از سوی مقامات بلندپایه کلیسایی را که در آن در قضیه تعقیب جادوگران، کاتولیک ها و پروتستان ها به یک اندازه سهم داشتند، بزداید. پاپ پیوس دوازدهم در سال 1955 با دیدگاهی ژرف اندیشانه طی یک سخنرانی در حضور تاریخدانان، نگاهی شفاف درباره رابطه کلیسا و جهان و نیز ایمان و دانش ایجاد کرد و معیارهای هر یک را روشن ساخت (ر.ک. Acta Apostolicae Sedis XLVII، سال 1955، صفحه 682-672). از اینها گذشته، پاپ ژان پل دوم نیز با اعاده حیثیت از گالیله، گام بزرگی را در مسیر تسویه حساب با گذشته برداشت.» (همچنین مراجعه کنید به: www.inquisition2000.de).

«آزمون وجدان در پایان هزاره» که پاپ مدت ها از آن سخن می گفت، در تاریخ 12/3/2000 در خلال یک مراسم عبادی با شکوه در کلیسای سن پیر به اعترافی بزرگ به قصورها و خطاهای کلیسا و به عبارتی به یک  Mea culpaی بزرگ تبدیل شد. پاپ بابت تفتیش عقاید، سوزاندن مرتدان،       جنگ های ایمانی و سده های متمادی یهودستیزی عذرخواهی کرد.

همچنین مطالعه کنید:

www.kath.de/bistum/mainz/texte/vergebung2000_text.htm

 

در اینجا از این اعتراف گناه بخش هایی چند را بازگو می کنیم:

 

«دعای همگانی: 

اعتراف به گناه و تمنای بخشش»

برادران و خواهران عزیز،

بیایید در اعتماد کامل، خدا، پدرمان را ندا دهیم،

خدایی که مهربان و باگذشت است، 

انباشته از رحمت، عشق و وفاداری،

باشد که او ندامت قوم خود را بپذیرد،

که با فروتنی، به گناه خود اعتراف می کند،

و رحمت خود را به او می بخشد.

همگان در نیایشی در سکوت پایورزی می کنند.

 

الف. اعتراف عمومی به گناه 

یکی از نمایندگانِ بارگاه پاپی رم

(کاردینال برناردین گانتین، مدیر مجمع کاردینال ها)

 

اجازه دهید اعتراف و پشیمانی ما

از سوی روح القدس به تحقق بپیوندد.

درد ما صادقانه و ژرف باشد.

و آنگاه که با فروتنی به گناهان گذشته می نگریم

و وجدانمان را صادقانه پاک می سازیم،

باشد که ما را به راه راستِ بازگشت، هدایت نماید.

 

نیایش در سکوت

 

پدر مقدس:

 

پروردگارا، خدای ما،

تو کلیسای خود را بر مسیرش از میانه زمان نجات می بخشی

همواره در خون پسرت.

در همه زمان ها تو آغوش کلیسا را به روی اعضای آن

که از قداست می درخشند

و نیز دیگرانی که نافرمان اند

و با اعتراف ایمان و انجیل مقدس مخالفت می ورزند، گشوده می دانی.

تو وفادار می مانی،

حتی اگر ما بی وفا گردیم.

گناهان ما را ببخشای

و اجازه ده در میان انسان ها، شاهدانی راستین برای تو باشیم.

این را از راه عیسی مسیح، خدایمان می طلبیم.

(همه تکرار می کنند) آمین.

 

سروده:

Kyrie, eleison (خدایا، رحم کن)، Kyrie eleison؛ Kyrie eleison.

جماعت پاسخ می دهد:

Kyrie, eleison، Kyrie eleison؛ Kyrie eleison.

جلوی صلیب عیسی شمعی روشن می شود.

 

ب. اعتراف به گناه در خدمت حقیقت

 

یکی از نمایندگان بارگاه پاپی رم

(کاردینال یوزف راتسینگر، سرکرده روحانی مجمع کاردینال ها)

 

اجازه دهید هر یک از ما به این بصیرت دست یابیم،

که همچنین اعضای کلیسا

تحت لوای ایمان و اخلاقیات

در تلاش ضروری خود برای محافظت از حقیقت

همچنین به روش هایی دست یازیده اند

که با اناجیل انطباقی ندارد.

به ما یاری ده از عیسی مسیح الگوبرداری کنیم

که نرمخو و دارنده قلبی فروتن است.

 

نیایش در سکوت.

 

پدر مقدس:

پروردگارا، تو خدای همه انسان ها هستی.

در برخی اعصار تاریخ

مسیحیان به روش هایی از عدم تسامح اجازه ظهور داده اند.

آنان با عدم پیروی از فرمان همه جانبه محبت،

به وجهه کلیسا، عروس تو، لطمه زده اند.

بر فرزندان گناهکارت رحم کن

و نیت ما را بپذیر

تا که با ملایمتِ محبت، به خدمتِ حقیقت درآییم

و همزمان از این امر آگاه بمانیم که

حقیقت، تنها به قدرت حقیقت به ظهور در می آید.

این را از راه مسیح، خدایمان تمنا دارم.

(همه تکرار می کنند) آمین.

 

********* Kyrie, eleison، Kyrie eleison؛ Kyrie eleison.

جلوی صلیب عیسی، شمعی روشن می شود.


Contact us

J. Prof. Dr. T. Specker,
Prof. Dr. Christian W. Troll,

Kolleg Sankt Georgen
Offenbacher Landstr. 224
D-60599 Frankfurt
Mail: fragen[ät]antwortenanmuslime.com

More about the authors?